काठमाडौं – हालको मापदण्ड अनुसार, काठमाडौं विश्वका सबैभन्दा प्रदूषित शहरहरू मध्ये दोस्रो स्थानमा पुगेको छ। अन्तर्राष्ट्रिय वायु गुणस्तर मापन संस्था, आइक्यू एअरका अनुसार, काठमाडौंको वायु प्रदूषणको स्तर १९६ एक्यूआई (एयर क्वालिटी इंडेक्स) पुगेको छ, जसलाई “अस्वस्थ” श्रेणीमा राखिएको छ। यसले स्थानीय बासिन्दा र पर्यटकीय गतिविधिहरूमा गम्भीर प्रभाव पारेको छ।
पोखरा र अन्य प्रमुख शहरहरूमा प्रदूषणको स्थिति
नेपालका अन्य प्रमुख शहर पोखरामा पनि प्रदूषणको समस्या बढिरहेको छ। पोखरा लगातार दोस्रो दिन देशको सबैभन्दा प्रदूषित शहर बनेको छ, जहाँ वायु प्रदूषणको स्तर १९० एक्यूआई पुगेको छ। यसले यहाँका स्थानीय बासिन्दा र पर्यटकीय गतिविधिहरूमा प्रतिकूल असर पुर्याएको छ।
काठमाडौंका शंखपार्क र भरतपुर क्रमशः दोस्रो र तेस्रो स्थानमा रहेका छन्, जहाँ वायु प्रदूषणको स्तर १८२ एक्यूआई छ। यस्तै, भक्तपुर, धनगढी, रत्नपार्क, हेटौंडा र खुमल्टारका विभिन्न क्षेत्रहरूमा पनि वायु प्रदूषण उच्च रहेको छ, जसका कारण स्थानीय जनजीवनमा समस्या उत्पन्न भएको छ।
वायु प्रदूषणका स्वास्थ्य प्रभाव
वायु प्रदूषणका स्वास्थ्यमा गम्भीर असरहरू पर्न सक्छ। विश्व स्वास्थ्य संगठन (WHO) का अनुसार, ५० एक्यूआईभन्दा माथि प्रदूषण अस्वस्थ मानिन्छ, र २०१-३०० एक्यूआईको स्तर निकै अस्वस्थ मानिन्छ, जुन स्वास्थ्यका लागि खतरा हुन सक्छ। ३०१ एक्यूआई र माथिको स्तरलाई खतरनाक मानिन्छ। प्रदूषणको दीर्घकालीन प्रभावले अस्थमा, श्वासप्रश्वासका समस्या र हृदय रोगका बिरामीहरूको स्वास्थ्यमा गम्भीर असर पुर्याउन सक्छ।
सुरक्षा उपायहरू
नेपालको वातावरण विभागले मंसिरदेखि जेठ महिनासम्म वायु प्रदूषणको स्तर उच्च हुने भएकाले विशेष सावधानी अपनाउन सूचना जारी गरेको छ। यो विशेष रूपमा बालबालिका, वृद्धवृद्धा, श्वासप्रश्वास र मुटुका बिरामी तथा गर्भवती महिलाहरूका लागि स्वास्थ्यमा ठूलो असर पुर्याउन सक्छ। मास्कको प्रयोग, आन्तरिक स्थानमा बस्ने र हप्तामा विशेष सफा वातावरण गतिविधिहरूको आयोजना गर्नका लागि सुझाव दिइएको छ।
सरकार र सम्बन्धित संस्थाहरूले प्रदूषण नियन्त्रणका लागि कदम चालेका छन्, तर जनताको सहभागिता र सचेतनाको महत्त्व अझै बढी रहेको छ।
