काठमाडौँ – नेपालमा मधुमेहको जोखिम अत्यधिक वृद्धि भइरहेको छ। आधुनिक जीवनशैली र खानपानमा आएको परिवर्तनले मधुमेहको प्रकोपलाई अझै बढाएको छ। अब यो रोग कुनै विशेष उमेर समूहमा मात्र सीमित छैन, बरु सबै उमेरका व्यक्तिहरूमा फैलिएको छ।
मधुमेहको कारण
आजकलको खानपान, शारीरिक गतिविधिको कमी, मानसिक तनाव र मोटोपन जस्ता कारणहरूले मधुमेहको जोखिम बढेको छ। विशेषगरी, अत्यधिक चिनी र बोसोको सेवन, फास्ट फूडको बढ्दो लोकप्रियता, र शारीरिक क्रियाकलापको कमीले शरीरमा रगतको चिनीको असंतुलन र इन्सुलिन उत्पादनमा कमी ल्याउँछ, जसले मधुमेहको समस्या उत्पन्न गर्छ।
स्वास्थ्यमा असर
मधुमेहले शरीरका प्रमुख अंगहरूलाई असर पुर्याउँछ। आँखाको दृश्य क्षमता घट्न, मुटुको समस्या, मिर्गाैला र स्नायु प्रणालीमा कमजोरी आउने जस्ता स्वास्थ्य समस्याहरू यसको कारण हुन्। यसले जीवनलाई गम्भीर बनाउन सक्छ र दीर्घकालीन स्वास्थ्य समस्याहरू निम्त्याउन सक्छ। यदि समयमै उपचार नगरिएमा, यसले किड्नी फेल्योर, अन्धोपन, र मुटुका अन्य समस्याहरू जस्ता गम्भीर जटिलताहरू निम्त्याउन सक्छ।
उमेर अनुसार मधुमेह
आजकल मधुमेहको समस्या केवल वयस्कहरूमा मात्रै देखिँदैन, बरु बालबालिका र किशोरहरूमा पनि यसको जोखिम बढिरहेको छ। यदि किशोरावस्थामा मधुमेहको समस्या उत्पन्न भयो भने जीवनभर इन्सुलिनको आवश्यकता पर्छ। त्यस्तै, वयस्कहरूको शारीरिक गतिविधिमा कमी र अस्वस्थ जीवनशैलीको कारण पनि मधुमेह उत्पन्न हुने गर्दछ।
रोकथामका उपाय
मधुमेहबाट बच्नका लागि सबैले आफ्नो स्वास्थ्यको ख्याल राख्नुपर्छ। व्यायामलाई आफ्नो दैनिकीमा समावेश गर्न, सन्तुलित र पौष्टिक आहार लिनु, र मानसिक स्वास्थ्यलाई सुदृढ राख्नु अत्यन्त महत्त्वपूर्ण छ।
सरकारले पनि मधुमेह रोकथाम र उपचारका लागि सचेतना अभियान र स्वास्थ्य सेवाहरूलाई प्रवर्द्धन गर्न सक्नु पर्छ। तर अन्तिममा, व्यक्तिगत सचेतना र स्वस्थ जीवनशैलीको पालन मात्र यस रोगबाट बच्नका लागि प्रभावकारी हुन सक्छ।
नेपालमा मधुमेहको अवस्था
नेपालमा हाल लगभग १५ प्रतिशत वयस्क मधुमेहबाट ग्रस्त छन्। यसले अन्य स्वास्थ्य समस्याहरूलाई समेत निम्त्याएको छ र सार्वजनिक स्वास्थ्यमा ठूलो चुनौती सिर्जना गरेको छ।
मधुमेहको जोखिम र यसको रोकथामका उपायहरूको बारेमा सचेत रहनु अत्यन्त आवश्यक छ। मानिसहरूले आफ्ना खानपान र जीवनशैलीमा सुधार ल्याएर यस रोगबाट बच्न सक्छन्, जसले तिनीहरूको जीवनलाई स्वस्थ र दीर्घकालीन बनाउँछ।
