नेपाल वायुसेवा निगम (नेपाल एयरलाइन्स) भित्र पाइलट नियुक्ति, परीक्षा प्रणाली र एयरबस ए–३२० तालिम प्रक्रियासम्बन्धी गम्भीर अनियमितताको आरोपहरू सार्वजनिक भएका छन्। यी घटनाक्रमहरूले निगमको सुशासन, पारदर्शिता र जवाफदेहितामाथि नै प्रश्न उठाएका छन्।
विवादको केन्द्रमा करारमा नियुक्त फर्स्ट अफिसर रोशन कोइरालाको एयरबस ए–३२० फ्लिटमा गरिएको नियुक्ति रहेको छ। उपलब्ध विवरणअनुसार, नियुक्तिको समयमा उनले निगमको नियमअनुसारको अनिवार्य अवकाश उमेर ५८ वर्ष पार गरिसकेको बताइएको छ। सेवा अवधि अत्यन्त सीमित हुने अवस्थाका बावजुद उनलाई महँगो र लामो अवधिको तालिमका लागि छनोट गरिएको विषयले संस्थागत स्रोतको प्रयोगबारे प्रश्न उठाएको छ।
स्रोतहरूका अनुसार उक्त नियुक्ति तत्कालीन अपरेशन डाइरेक्टर क्याप्टेन श्रवण रिजालको कार्यकालमा मानव संसाधन विभागसँगको समन्वयमा गरिएको हो। यसैबीच, कोइराला नेपालमा नियुक्त हुनुअघि र त्यसपछिको केही समय अफ्रिकामा ‘युनाइटेड नेसन्स ह्युमानिटेरियन एयर सर्भिस’ अन्तर्गत ‘लेट एल–४१०’ विमान उडाइरहेका थिए भन्ने दाबी पनि गरिएको छ। एउटै समयमा दुई फरक संस्थामा संलग्न रहनु नियामक मापदण्ड र व्यावसायिक उत्तरदायित्वसँग मेल नखाने तर्क केही अधिकारीहरूले गरेका छन्।
निगमले पाइलट अभावलाई देखाउँदै यस्ता निर्णयको बचाउ गर्ने गरेको भए पनि आन्तरिक तथ्याङ्कले फरक अवस्था देखाउने दाबी गरिएको छ। करिब १० जना फर्स्ट अफिसर ‘टाइप–रेटिङ’ बिना निष्क्रिय रहेको र ६ जना ‘ट्विन अटर’ फर्स्ट अफिसर एयरबस कन्भर्जनका लागि योग्य रहेको उल्लेख छ। साथै, केही वरिष्ठ क्याप्टेनहरूले आफ्नै खर्चमा तालिम लिन इच्छा व्यक्त गर्दा समेत अवसर नपाएको भनाइले चयन प्रक्रियामाथि थप प्रश्न खडा गरेको छ।
विगत केही वर्षदेखि एमए–६० र वाई–१२ फ्लिटका पाइलटहरू निष्क्रिय अवस्थामा रहेको तथा ट्विन अटर फ्लिटका योग्य पाइलटहरूलाई समेत प्राथमिकता नदिइएको गुनासो गरिएको छ। यसले मानव संसाधन व्यवस्थापनमा असन्तुलन देखाएको संकेत गर्छ।
हालका अपरेशन डाइरेक्टर क्याप्टेन सुवास रिजालको कार्यकालमा तालिम तथा परीक्षा प्रक्रियामा स्थापित मापदण्ड पालना नगरिएको आरोप पनि उठाइएको छ। सामान्यतया कम्प्युटर आधारित हुने परीक्षालाई विशेष अवस्थामा पेपर आधारित बनाइएको, योग्य एयरबस इन्स्ट्रक्टरको सट्टा अन्य व्यक्तिबाट प्रश्नपत्र तयार पारिएको, तथा मूल्याङ्कन प्रक्रियामा पारदर्शिता नदेखिएको दाबी गरिएको छ। उत्तरपुस्तिकाको समुचित परीक्षण बिना नै पूर्ण अंक दिइएको र व्यक्तिगत नतिजा गोप्य राखिएको आरोपले परीक्षा प्रणालीको निष्पक्षतामाथि गम्भीर प्रश्न उठाएको छ।यसैबीच, तालिम प्रक्रियामा आवश्यक पर्ने बैंक ग्यारेन्टी वा धितोबिना नै अगाडि बढाइएको तथा सम्झौता अवधि समाप्त भइसकेपछि पनि ‘कन्डिसनल एग्रिमेन्ट’ मार्फत तालिम जारी राखिएको विषयले प्रक्रियागत स्पष्टता अभाव देखाउँछ।
अर्कोतर्फ, अपरेशन डाइरेक्टर सुवास रिजाल र पाइलट रोशन कोइरालाबीच पारिवारिक सम्बन्ध (सम्धी) रहेको उल्लेखले हितको द्वन्द्व (conflict of interest) को आशंका थप बलियो बनाएको छ। यसले निर्णय प्रक्रियाको निष्पक्षतामाथि थप प्रश्न खडा गरेको छ।यस प्रकरणले निगमभित्रका अन्य पाइलटहरूको मनोबलमा असर परेको र संस्थागत विश्वसनीयता कमजोर भएको चिन्ता व्यक्त गरिएको छ। सम्बन्धित अधिकारीहरूसँग प्रतिक्रिया लिन प्रयास गरिए पनि औपचारिक धारणा सार्वजनिक भइसकेको छैन।
यसैबीच, सरोकारवालाहरूले सम्पूर्ण नियुक्ति, परीक्षा र तालिम प्रक्रियामाथि स्वतन्त्र छानबिन, वित्तीय अडिट तथा पारदर्शी पुनरावलोकनको माग गरेका छन्। विज्ञहरूले समयमै सुधारात्मक कदम नचालिए नेपालको उड्डयन क्षेत्रको सुशासन र सुरक्षामा दीर्घकालीन असर पर्न सक्ने चेतावनी दिएका छन्।समग्रमा, यो प्रकरणले केवल एउटा नियुक्ति विवाद मात्र नभई संस्थागत शासन, पारदर्शिता र नियामक प्रभावकारितामाथि गम्भीर बहस आवश्यक रहेको संकेत गरेको छ।
