काठमाडौँ । रसुवाको भोटेकोशी–त्रिशूली करिडोरमा पछिल्ला वर्षहरूमा दोहोरिएका प्राकृतिक विपत्तिले हिमाली क्षेत्रमा जोखिमको स्वरूप बदलिँदै गएको संकेत गरेका छन्। सन् २०२५ को जुलाईमा भोटेकोशीमा आएको अचानक बाढीपछि एक वर्ष नपुग्दै सन् २०२६ अगस्ट २६ मा अझ विनाशकारी घटना दोहोरिएको हो। पछिल्लो घटनामा मानवीय क्षतिसँगै घर, पुल, सडक तथा जलविद्युत् आयोजनामा ठूलो क्षति पुगेको छ। वैज्ञानिक विश्लेषणअनुसार यो घटना सामान्य वर्षाजन्य बाढी वा हिमताल फुटेको घटनाका रूपमा मात्र बुझ्न पर्याप्त छैन। लाङटाङ लिरुङ आसपासको उच्च हिमाली क्षेत्रमा चट्टान र बरफको ठूलो भाग खसेर हिमपहिरो बनेपछि त्यसले तलतिरको नदी प्रणालीमा माटो, ढुंगा, बरफ र पानीको तीव्र बहाव सिर्जना गरेको देखिन्छ। लामो समयदेखि भइरहेको तापक्रम वृद्धि, हिमनदीको क्षय, हिउँको स्वरूपमा आएको परिवर्तन र उच्च हिमाली भूभागको अस्थिरताले जोखिमको पृष्ठभूमि परिवर्तन गरिरहेको छ। लाङटाङ क्षेत्रमा गरिएको अध्ययनमा स्थानीय बासिन्दाले हिमपात र वर्षाको स्वरूपमा परिवर्तन, पहिरो बढेको, हिमनदी खुम्चिएको तथा पानीका स्रोतमा परिवर्तन आएको अनुभव सुनाएका छन्। त्यसैले हिमाली क्षेत्रमा हुने विपत्तिलाई केवल बाढीका रूपमा नभई हिमनदी, हिमताल, चट्टानी ढलान, नदी प्रणाली र मानव बस्तीबीचको अन्तरसम्बन्धका रूपमा बुझ्न आवश्यक छ। उपग्रह निगरानी, जीपीएस, क्यामेरा, भूकम्पीय निगरानी तथा स्वचालित मापन उपकरणसँगै स्थानीय समुदायको अनुभवलाई जोडेर प्रभावकारी पूर्वसूचना प्रणाली विकास गर्न सके यस्ता विपत्तिबाट हुने मानवीय तथा भौतिक क्षति न्यूनीकरण गर्न सकिने देखिन्छ। अब प्रश्न अर्को बाढी कहिले आउँछ भन्ने मात्र होइन, त्यसअघि हिमालमा के परिवर्तन भइरहेको छ र त्यसको जोखिम कसरी पहिचान गर्ने भन्ने हो।
