दसैँ–तिहार मनाउन भारतबाट घर फर्किंदै नेपाली, जमुनाहा नाकामा यात्रुको चाप बढ्यो

बाँके। दसैँ, तिहार नजिकिएसँगै रोजगारीका लागि भारतका विभिन्न सहर पुगेका नेपाली स्वदेश फर्किन थालेका छन्। भारतका नयाँ दिल्ली, मुम्बई, हिमाचल प्रदेश, सिम्ला, कुल्लुलगायत सहरमा रोजगारी गर्दै आएका नेपाली परिवार तथा आफन्तसँग चाडपर्व मनाउन नेपाल फर्किन थालेपछि नेपालगञ्जस्थित जमुनाहा नाकामा यात्रुको चाप बढेको छ। दसैँ, तिहार नेपालीका प्रमुख चाडपर्व भएकाले वर्षभरि रोजगारीका लागि घरदेखि टाढा रहेका नेपाली चाडपर्वका अवसरमा स्वदेश फर्किने गरेका छन्। पछिल्लो समय जमुनाहा नाकाबाट भारततर्फ जानेभन्दा नेपाल फर्किने यात्रुको सङ्ख्या बढ्दै गएको इलाका प्रहरी कार्यालय जमुनाहाले जनाएको छ। अहिले दैनिक पाँच हजारभन्दा बढी नेपाली जमुनाहा नाकाबाट स्वदेश फर्किरहेको प्रहरीको भनाइ छ। दैलेखको डुङ्गेश्वरका ५७ वर्षीय हेमन्त थापा पनि झन्डै पाँच वर्षपछि दसैँ–तिहार मनाउन घर फर्किएका छन्। भारतको सिम्लामा स्याउ टिप्ने काम गर्दै आएका थापा परिवारको खर्च धान्न कठिन भएपछि पाँच वर्षअघि रोजगारीका लागि भारत गएका थिए। लामो समय परदेशमा बसेर काम गरेपछि चाडपर्वका बेला परिवारसँगै बस्ने इच्छा पूरा गर्न उनी नेपाल फर्किएका हुन्। थापाका अनुसार नेपालमा गरेको आम्दानीले घरखर्च चलाउन कठिन भएपछि रोजगारीका लागि भारत जानुपरेको हो। गाउँघरमा पर्याप्त रोजगारीको अवसर नहुँदा भारतका विभिन्न ठाउँमा पुगेर काम गर्नुपर्ने बाध्यता रहेको उनले बताए। पाँच वर्षपछि स्वदेश फर्किंदा जमुनाहा नाकामा देखिएको परिवर्तनले भने उनलाई फरक अनुभूति भएको छ। उनका अनुसार विगतको तुलनामा अहिले सीमा नाकाको चेकजाँच प्रक्रिया व्यवस्थित र प्रणालीगत बनेको छ।

जाजरकोटको नलगाड नगरपालिका–४ की गङ्गाधरा केसी पनि चाडपर्व मनाउन बुधबार जमुनाहा नाका हुँदै घर फर्किएकी छिन्। उनीसँगै एक छोरी र दुई छोरा पनि नेपाल फर्किएका छन्। स–साना छोराछोरीलाई साथमा लिएर उनी झन्डै आठ वर्षअघि रोजगारीको खोजीमा भारतको कुल्लु पुगेकी थिइन्। भारत जानुअघि गङ्गाधरा कामको खोजीमा जाजरकोटबाट नेपालगञ्ज आएकी थिइन्। नेपालगञ्जमा केही वर्ष घर निर्माणस्थलमा गिट्टी तथा बालुवा बोक्ने काम गरे पनि आम्दानी कम हुनुका साथै पारिश्रमिक समयमा नपाउँदा परिवारको खर्च धान्न कठिन भएको उनले बताइन्। त्यसपछि करिब १० महिना ठेलामा चटपटे बेच्ने कामसमेत गरिन्। तर त्यसबाट पनि पर्याप्त आम्दानी नभएपछि अन्ततः छोराछोरीसहित भारतको कुल्लु पुगेर काम गर्न थालेकी थिइन्। गङ्गाधराका लागि यसपटकको दसैँ विशेष बनेको छ। लामो समय भारतमा सङ्घर्ष गरेर छोराछोरी हुर्काउँदै आएकी उनी चाडपर्वका बेला आफ्ना छोराछोरीलाई आफन्त तथा गाउँघरको वातावरणमा राखेर दसैँ मनाउन पाउँदा खुसी छिन्। भारतबाट नेपाल फर्किंदा जमुनाहा नाकामा गरिएको चेकजाँच तथा व्यवस्थापनले पनि विगतको तुलनामा सहज महसुस भएको उनले बताइन्। बर्दियाको बढैयाताल गाउँपालिका–७, जमुनीका गोपाल थापा पनि नजिकिँदै गरेको दसैँ–तिहार मनाउन भारतको हिमाचल प्रदेशबाट घर फर्किएका छन्। विगत १८ वर्षदेखि भारतमा काम गर्दै आएका थापा चाडपर्वका बेला नेपाल आउने गर्छन्। रोजगारीका कारण वर्षभरि परिवारबाट टाढा रहनुपर्ने भएकाले दसैँ–तिहारलाई परिवारसँग भेटघाट गर्ने अवसरका रूपमा लिने गरेको उनले बताए। यसपटक जमुनाहा नाकामा जिल्ला प्रशासन कार्यालय बाँकेको अगुवाइमा सञ्चालन गरिएको यात्रु सहायता कक्षले आफ्नो यात्रा थप सहज बनाएको थापाले बताए। यात्रु सहायता कक्षबाट कहाँ जाने, कसरी जाने र समस्या परेमा कहाँ सम्पर्क गर्ने भन्ने जानकारी लिन सहज भएको उनको भनाइ छ। चाडपर्वका बेला भारतबाट ठूलो सङ्ख्यामा नेपाली स्वदेश फर्किने भएकाले यात्रुको आवागमन व्यवस्थित गर्न यात्रु सहायता कक्ष सञ्चालनमा ल्याइएको हो। भारतबाट आउने नेपालीलाई आवश्यक सूचना तथा सहयोग उपलब्ध गराउने उद्देश्यले सहायता कक्ष स्थापना गरिएको प्रहरीले जनाएको छ। इलाका प्रहरी कार्यालय जमुनाहाका इन्चार्ज प्रहरी निरीक्षक राजनप्रसाद भट्टराईका अनुसार चाडपर्व नजिकिएसँगै भारतबाट स्वदेश फर्किने नेपालीको सङ्ख्या दिनहुँ बढिरहेको छ। बिहानदेखि साँझसम्मै दसैँ मनाउन भारतबाट घर फर्किने नेपालीको लर्को लाग्ने गरेको र अहिले दैनिक पाँच हजारभन्दा बढी नागरिक जमुनाहा नाकाबाट नेपाल प्रवेश गरिरहेको उनले बताए। भारतबाट ठूलो सङ्ख्यामा नेपाली फर्किन थालेसँगै जमुनाहा तथा रुपैडिया क्षेत्रमा सुरक्षा निगरानीसमेत बढाइएको छ। सीमावर्ती क्षेत्रमा ठगी, लुटपाट तथा यात्रु अलपत्र पर्ने समस्या रोक्न नेपाल प्रहरीले निगरानी र समन्वय बढाएको जनाएको छ। विशेषगरी रिक्सा, ई–रिक्सा चालक, बस तथा होटल व्यवसायीबाट यात्रु ठगिन सक्ने भएकाले त्यस्ता गतिविधिमाथि निगरानी भइरहेको प्रहरीले जनाएको छ। रातिको समयमा भारतको रुपैडिया आइपुग्ने नेपालीलाई असहजता नहोस् भनेर भारतीय प्रहरीसँग समेत समन्वय गरिएको छ। रातिको समयमा सीमा क्षेत्रमा आइपुग्ने यात्रु सुरक्षित रूपमा नेपाल प्रवेश गर्न सकून् भन्ने उद्देश्यले आवश्यक समन्वय गरिएको प्रहरीको भनाइ छ।

चाडपर्वमा भारतबाट ठूलो सङ्ख्यामा नेपाली स्वदेश फर्किने भएकाले सीमादेखि गन्तव्यसम्म यात्रुको सुरक्षा सुनिश्चित गर्न सुरक्षा निकायले विशेष योजना लागू गरेको छ। जिल्ला प्रशासन कार्यालय बाँकेको अगुवाइमा यात्रु सहायता कक्ष सञ्चालन गर्नुका साथै सीमा क्षेत्रमा प्रहरीको उपस्थितिसमेत बढाइएको छ। यात्रुको भिड व्यवस्थापन, सूचना प्रवाह तथा समस्या परेका यात्रुलाई तत्काल सहयोग गर्ने गरी सुरक्षा संयन्त्र परिचालन गरिएको छ। प्रमुख जिल्ला अधिकारी तामाङले चाडपर्वको समयमा सीमाबाट नेपाल प्रवेश गर्ने यात्रुको सुरक्षालाई प्राथमिकतामा राखिएको बताए। सम्भावित जोखिम पहिचान गरी सुरक्षा योजना लागू गरिएको प्रशासनको भनाइ छ। भारतबाट फर्किने नेपालीको ठूलो सङ्ख्यालाई ध्यानमा राखेर सीमा क्षेत्रमा हुने सम्भावित ठगी, लुटपाट, चोरी तथा अन्य आपराधिक गतिविधि नियन्त्रणमा विशेष ध्यान दिइएको छ। यसैबीच भारतको सिम्लाबाट सुर्खेतको रामघाट फर्किएका रमेश विकले गत वर्ष दसैँका बेला भएको जेनजी आन्दोलनका कारण घर फर्किन नसकेको बताए। यसपटक भने आफन्त र साथीभाइसँग दसैँ मनाउने इच्छा भएकाले समयमै घर फर्किएको उनको भनाइ छ। दैलेखका महेश थापाले पनि दसैँ–तिहारजस्ता चाडपर्व आफ्नै गाउँठाउँमा परिवार तथा आफन्तसँग मनाउँदा छुट्टै आनन्द हुने भएकाले भारतबाट घर फर्किएको बताए। भारतमा रोजगारी गरेर परिवारको खर्च धान्ने अधिकांश नेपालीका लागि चाडपर्व घर फर्किने प्रमुख अवसर बनेको छ। वर्षभरि परदेशमा काम गरेर कमाएको आम्दानीले परिवारको खर्च धान्ने नेपालीका लागि दसैँ–तिहार परिवारसँगै बसेर सुखदुःख साट्ने अवसर पनि हो। जमुनाहा नाकामा भेटिएका यात्रुहरूका अनुहारमा लामो समयपछि घर फर्किन पाएको खुसी देखिन्थ्यो। कसैका हातमा झोला र कपडाका पोका थिए भने कसैले बालबालिका तथा परिवारका सदस्यलाई साथमा लिएर सीमा पार गरिरहेका थिए। चाडपर्व मनाउन स्वदेश फर्किने नेपालीको सङ्ख्या बढेसँगै जमुनाहा नाकामा यात्रुको चापसमेत बढेको छ। भारतबाट फर्किने यात्रुको चापलाई व्यवस्थित गर्न नेपाल प्रहरी, प्रशासन तथा अन्य सरोकारवाला निकायले समन्वय गरिरहेका छन्। भारतमा रोजगारीका लागि गएका नेपालीका लागि दसैँ–तिहार केवल चाडपर्व मात्र होइन, वर्षौँदेखि टाढा रहेका परिवारका सदस्यसँग भेट हुने अवसर पनि बनेको छ। हेमन्त थापाजस्ता पाँच वर्षपछि घर फर्किएका हुन् वा गङ्गाधरा केसीजस्ता छोराछोरीको भविष्यका लागि वर्षौँ परदेशमा सङ्घर्ष गरेका हुन्, सबैका लागि दसैँले घर र परिवारको सम्झना बोकेर ल्याएको छ। जमुनाहा नाकाबाट नेपाल प्रवेश गर्ने प्रत्येक यात्रुको गन्तव्य एउटै छ—आफ्नो घर, आफ्ना मान्छे र परिवारसँग बसेर चाडपर्व मनाउने चाहना। सीमा नाकामा यात्रुको चाप बढ्दै गए पनि प्रहरीले सीमावर्ती क्षेत्रदेखि गन्तव्यसम्म पुग्ने यात्रुको सुरक्षाका लागि निगरानी र समन्वयलाई निरन्तरता दिएको जनाएको छ।